ALTIN 473,37
DOLAR 7,8206
EURO 9,1494
BIST 1,1675
Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K.Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
İstanbul 28°C
Gök Gürültülü

Sartre ve Anılar | Hilmi Yavuz

30.09.2019
496
A+
A-
Sartre ve Anılar | Hilmi Yavuz

Jean-Paul Sartre! İlkgençliğimizin, hayat tarzımızı değiştiren filozofu!

Hayat tarzımızı değiştiren, derken, bu değişikliği Sartre’ın Varoluşçuluk (Existentialisme) felsefesinin ilkelerine borçlu olduğumuz sanılmasın. Felsefe değil, 1944 sonrası Saint-Germains des-Prés kahvelerinde boygösteren Sartre hayranı genç varoluşçu Fransızların, onların hayat tarzı idi bizi derinden etkileyen. 1955 yılında, ondokuz yaşına bir üniversite birinci sınıf öğrencisinin, o güne kadar bir tek satırı bile Türkçe’ye çevrilmemiş olan Sartre’ın büyük yapıtını, L’Etre et Le Néant’ını, Fransızca’sından okuyup anlaması mümkün mü idi;-değildi elbet! Biz o yıllarda Varoluşçuluk’a, bir ‘bunalım’ olarak takılıyor; sürekli bunalan gençler olarak bu bunalımımızı dik yaka siyah gemici kazakları, kadife ceket ve pantolonlar giyerek; geceleri geç saatlere kadar Juliette Greco’nun plaklarını dinleyip ‘Gauloise’ ya da ‘Gitane’ bulamadığımız için ‘Birinci’ ve ‘Bafra’ sigaraları içerek; burjuvalara söverek (onlar, Fransız gençlerine özenip, bizim de sıklıkla Fransızca’sını söylediğimiz gibi, ‘salaud’ ;- yani,‘pislik’ idiler!); hayatın ‘saçma’, Dünya’nın bulantı veren lüzuci bir nesne olduğunu sık sık tekrarlayarak dışavuruyor; mutsuz, asi ve uyumsuz gençliği ‘oynuyor’duk! Beyoğlu’nun pastanelerinde otururken, kendimizi ‘Boul Mich’teki café ya da bistrolarda imiş farz ediyor, ne anlama geldiğini bilmeden (ve elbette, yine Fransızcalarıyla) ‘Existence’ (‘Varlık’), ‘Essence’ (‘Öz’) ‘, ‘Le Néant (‘Hiçlik’) gibi birtakım kavramları olur olmaz yerlerde kullanmaya özen gösteriyorduk. Sartre’ın yazılarını çoğunlukla kahvelerde, özellikle de ‘Le Flore’de yazdığını öğrenmiştik ya, biz de, elimizde defterlerimiz ‘Baylan’ yada ‘Lebon’da oluyorduk. Elhasıl, felsefenin Bihruz Bey’leri idik o yıllarda…

Sadece Varoluşçuluk’tan değil, Amerikan sinemasından da, özellikle James Dean’ın tipleştirdiği kimliklerde, 1950‘lerin bizim gibi yeniyetmeleri için, özenilecek hazır mutsuzluklar, bunaltılar ve başkaldırılar vardı. Bill Healey’in Rockn’ Roll’u ile Dünya sarsılmaya başlamıştı; sinema koltukları parçalanıyor, o lüzuci ve saçma, pisliklerin yönettiği burjuva dünyasını, sinema koltuklarını kırarak ya da Dram tiyatrosunda bizden önceki edebiyatçıları yuhalayarak yerle bir edeceğimizi sanıyorduk…

Elbette Sartre’ın bütün bu olupbitenlerden doğrudan sorumlu olduğunu söylemek mümkün değildir. Onun asıl etkisi, 1950’lerin yukarıda anlattığım o Beatnik ya da moda Varoluşçuluk’u üzerimizden geçip gittikten sonradır. İnsanın ne olacağını ,geleceğini belirleyen öz’ünü kendi özgür seçimi ile inşa edeceği (‘Varlık,.Öz’den önce gelir’) Sartre’ın ateist humanizminin temelkoyucu argümanı olarak, beni çok düşündürmüş, kendimce,o argümanı çürütecek akılyürütmelere kışkırtmıştır. Kışkırtıcıdır Sartre. Özgürlük, birey ahlakının olmazsa olmaz koşuludur Sartre için. Onun ‘ Hiçbir zaman Alman işgali altındayken olduğumuz kadar özgür olmadık’ sözü, özgürlüğün, ancak ölüm’le sınandığı ‘aşırı durumlar’da (‘situations extremes’) sahih bir seçimi işaret ettiğini gösterir.

Sartre, bir filozof olarak, iki ‘büyük anlatı’ ile uğraştı: Freud’un Psikanaliz’i ve Marx’ın Dialektik Materyalizm’i. Freud’un ‘Bilinçdışı’ kavramıyla hesaplaşması,’Varlık ve Hiçlik’ten önce ‘Bir Heyecanlar Teorisi Taslağı’nın meselesidir. Alman fenomenolojisinden (başta Husserl) temellük ettiği ‘cogito préreflexive’ kavramının, ‘bilinçdışı’nı mantıksal olarak imkansız kıldığını gösterir: her şeyin ‘farkında olan’ bu cogito, farkında olmazlık gibi görünen durumların ‘kendi kendini aldatma’ (‘mauvaise foi’) ile açıklanmasını mümkün hale getirir. ‘Dialektik Aklın Eleştirisi’ne gelince, Sartre’ın amacı, Dialektik Akıl’a, tıpkı Kant’ın Saf Akıl ve Pratik Akıl için yaptığı gibi, a priori bir temel bulmaktır.

20.yüzyılın büyük filozoflarından biri mi idi Sartre? Wittgenstein ve Heidegger’le birlikte, -evet!..

Yazar
Yazar
Editörden Yazı Atölyesi, Çağdaş Türk ve Dünya Edebiyatı’nı merkezine alan bir websitesidir. Yazı Atölyesi’ni kurarken, okurlarımızı günümüzün nitelikli edebi eserleriyle tanıtmayı ve tanıştırmayı hedefledik. Yazarlarımız, Yazı Atölyesi’nde, edebiyat, sanat, tarih, resim, müzik vb. pek çok farklı alandan bizlere değer katacağını düşünüyoruz. Bu amaçla, sizlerden gelen, öykü, hikaye, şiir, makale, kitap değerlendirmeleri, tanıtımı ve film tanıtım yazıları, anı ve edebiyata ilişkin eleştiri yazılarla, eserlerinize yer veriyoruz. Böylelikle kitaplarınızla eserlerinizin yer aldığı Yazı Atölyesi’nde, dünya çağdaş edebiyatı ile sanatın pek çok farklı alanında değer katacağına inanıyoruz. Katkılarınızdan dolayı teşekkür ederiz.   http://yaziatolyesi.com/    Editör: Hatice Elveren Peköz   Email: yaziatolyesi2016@gmail.com haticepekoz@hotmail.com   GSM: 0535 311 3782  -------*****-------  
YAZARA AİT TÜM YAZILAR
BİR YORUM YAZIN
ZİYARETÇİ YORUMLARI - 0 YORUM

Henüz yorum yapılmamış.