Dil Bilgisinde en çok tekrarlanan yazım hataları!

0
27

En çok yapılan yazım hataları, şöyle sıralanabilir:

 
Günlük hayatta kullandığımız, işittiğimiz birçok kelime var. Bunlardan bazıları sıklıkla yanlış kullanılıyor. En çok yapılan yazım hatalarını sizler için derledik.
 
Mesela, “şarj” kelimesi. Yükleme anlamına gelen bu kelime çoğu zaman yanlış bir kullanım ile şarz olarak kulağımıza geliyor.
 
“Yanlış” ve “yalnız” kelimelerini de hatalı yazıyoruz. “Yanlış” kelimesi yanılmak kökünden gelen bir kelimedir. “Yalnız” kelimesi ise “yalın olmak” kökünden gelmektedir. Bu kelimeleri yazılarınızda kullanırken, köklerini düşünürseniz asla hata yapmazsınız.
 
“Herkes” kelimesi de maalesef yanlış bir kullanım ile “herkez” olarak yazılmaktadır.
 
Tüm dilbilgisi kaynaklarında okuduğumuz bir bilgi var: “Bağlaç olan –de ayrı yazılır.” Ne demektir bu? –de ekinin bağlaç olup olmadığını nasıl anlayacağız?
 
Bağlaç, sözcük gruplarını veya cümleleri biçim veya anlam yönüyle birbirine bağlayan kelimelerdir.
 
-de‘nin ayrı yazılıp yazılmadığını kontrol etmenin en kolay yolu -de’yi çıkartıp cümleyi okumaktır. Eğer cümlenin anlamı “hemen hemen” aynı kalıyorsa cümledeki -de bağlaçtır ve ayrı yazılmalıdır. Eğer cümlede ciddi bir anlam bozukluğu ya da anlam değişmesi gerçekleşiyorsa hâl ekidir ve birleşik yazılmalıdır.
 
Örneğin; “Çalışma masamda kırık var.” cümlesi, -da hâl eki çıkarıldığında anlamsız hâle gelir. (Çalışma masam kırık var) Oysaki “Kızım da geldi.” cümlesindeki de bağlacının çıkarılması anlamı “pek” değiştirmez. (Kızım geldi)
 
-de bağlacı konuşma dilinde bazen te veya ta olarak kullanılsa da, her zaman -de veya -da olarak yazılır. Aynı kural hâl eki olarak kullanılan -ta ve -te için geçerli değildir.
 
Kitap da defter de orada kalsın [bağlaç].
 
Kitapta bir sürü resim var. [hâl eki].
 
-de eki gibi yazımda sürekli hata yapılan bir başka ek de –ki ekidir. Tıpkı -de ekinde olduğu gibi bağlaç olan –ki eki de ayrı yazılır, kaldırıldığında cümlenin anlamı pek değişmez. Eğer –ki ekini kaldırdığımızda cümlenin anlamı değişiyorsa, o zaman orada kullanılan –ki eki, ilgi zamiri ekidir.
 
Derslerini iyi çalış ki sınavlardan yüksek notlar al.
 
Ne ki bu?
 
“Ne….ne” bağlacı kullanıldığı cümlenin anlamını olumsuz yapar. Bu yüzden yüklemi de olumsuz yapmamız, cümlenin anlamını olumluya çevirir. Örnek verecek olursak;
 
Ne annem ne de babam geliyor. (Anlamı: Annem de babam da gelmiyor.)
 
Ne annem ne de babam gelmiyor. (Anlamı: Annem de babam da geliyor.)
 
Bir de ayrı yazılması gereken ama çoğumuzun birleşik yazdığı kelimeler var. Bunlara bir şey, her biri, her gün, her şey, ya da kelimelerini örnek verebiliriz.
 
Birden fazla kelimeden oluşan sayıları yazarken de ayrı yazmalıyız. Mesela; iki yüz, beş yüz on bir gibi… (200 TL’lik banknotlar piyasaya ilk çıktığında imla hatası olduğu belirlenmişti. Banknotun ön yüzündeki “İKİYÜZ” yazısı, “Sayıların her rakamını ve basamağını gösteren sözcük ayrı yazılır” kuralına uymuyor. Dil bilimcilerin bir kısmı ‘iki yüz’ yazılması gerekirken ‘ikiyüz’ yazılarak önemli bir hata yapıldığı görüşünde.)
 
Noktalama işareti kullanımlarında da bazı hatalar yapmaktayız. Mesela üç nokta yerine, yanlış bir kullanımla iki yada üçten fazla nokta kullanmaktayız. Bilgisayarda bir yazı yazarken, nokta ve virgülden sonra bir boşluk bırakmalıyız.
 
Yanıtı belli olan (cevap beklenmeyen) ya da yanıtı içinde gizli olan cümlelerin sonunda soru işareti kullanmalıyız.
 
Haksız mıyım ama?
 
Bana yapılır mı bu?
 
 
Ancak, anlamı itibariyle soru cümlesi olmayan cümlelerde soru işareti kullanmamalıyız.
 
Saat kaçta geldi, hatırlamıyorum.
 
İşte size genelde yanlış yazılan kelimelerin ve doğru kullanımlarının listesi. Eğer herhangi bir kelimenin yazılışında tereddüte düşerseniz, Türk Dil Kurumu‘nun aşağıdaki sitesinden doğrusunu öğrenebilirsiniz.

 

Hatalı yazım Doğru yazım
Aferim aferin
Altyazı alt yazı
Ankara’lı Ankaralı
anfi amfi
antreman antrenman
arasıra
ara sıra
asvalt
asfalt
aşcı
aşçı
ardarda
art arda
Atatürkçülük’ü
Atatürkçülüğü
birarada
bir arada
bir çok birçok
bire bir birebir
bir kaç birkaç
birşey
bir şey
buda bu da
burda
burada
bu gün bugün
bugünlere bu günlere, bu günlerde vs.
camii cami
çevrimiçi çevrim içi
çevrimdışı çevrim dışı
dil bilim dilbilim
dinazor
dinozor
direk direkt
döküman
doküman
ebatlar ebat (zaten çoğul, tekili ‘ölçü’)
eksoz, egzost
egzoz
entellektüel
entelektüel
eşortman
eşofman
eşşek
eşek
eylence
eğlence
felan
falan
farketmek
fark etmek
gurup Grup
harfiyat hafriyat
hem fikir hemfikir
herbiri her biri
hergün her gün
herhangi bir herhangi bir
herkez herkes
herşey her şey
Hıristiyanlık’ta Hıristiyanlıkta veya Hristiyanlıkta
hiç bir hiçbir
hiçkimse hiç kimse
hoşçakalmak hoşça kalmak
hoşgelmek hoş gelmek
hükümet hükûmet
ilkönce ilk önce
idda iddia
inkilap inkılâp
insiyatif inisiyatif
itibariyle itibarıyla
labaratuvar Laboratuvar
Malesef maalesef
Meyva Meyve
Müsaade Müsaade
Nüfüs, nufus nüfus
Orjinal orijinal
Ritm Ritim
Sandöviç Sandviç
Sarmısak sarımsak
Süpriz Sürpriz
Şöför Şoför
Tabi Tabii
TBMM’ne TBMM’ye
Tenefüs Teneffüs
Terketmek Terk etmek
Türkçe’miz Türkçemiz
Ünvan unvan
Vucüt Vücut
Yayınlamak Yayımlamak
Yanyana Yan yana
Yüz ölçümü yüzölçümü
 

 

Aşağıdaki kelimeler üzerinde de otoritelerce anlaşmazlık vardır.

 

Türk Dil Kurumu Dil Derneği
alt yazı altyazı
diaspora diyaspora
dil bilgisi dilbilgisi
hemşehri hemşeri
Hristiyanlık veya Hıristiyanlık Hıristiyanlık
Orta Çağ Ortaçağ
Orta Doğu Ortadoğu
sekülarizm sekülerizm
Türküm Türküm
usül veya usûl usul, -lü
 
Kaynak: www.tdk.gov.tr